Practicum: Reactievergelijkingen en wet van behoud van massa – Scheikunde Klas 2 HAVO

In dit practicum voor klas 2 HAVO verifieer je de wet van behoud van massa (Lavoisier) bij een chemische reactie. Je stelt reactievergelijkingen op, kloppt ze af en meet de massa voor en na de reactie in een open en een gesloten systeem.

Leerdoel

Na dit practicum kun je de wet van behoud van massa uitleggen en experimenteel onderbouwen, reactievergelijkingen opstellen en afstemmen met klopfactoren, en verklaren waarom een open systeem massa lijkt te verliezen terwijl Lavoisiers wet toch klopt.

Cursusniveau en vakgebied

Niveau: HAVO klas 2 | Vak: Scheikunde | Domein: C1 Chemische processen, C2 Chemisch rekenen | Wet van Lavoisier, reactievergelijking, klopfactoren, open vs. gesloten systeem, massa-behoud

Benodigdheden

• Analytische balans (0,01 g)
• Erlenmeyer (250 mL) met ballonstop of goed sluitende stop
• Natriumcarbonaat (Na₂CO₃, poeder, ≈1 g)
• Zoutzuur (HCl, 1 mol/L, 20 mL)
• Zinksulfaat-oplossing (ZnSO₄, 0,5 mol/L) en natriumhydroxide (NaOH, 1 mol/L)
• Reageerbuisjes met stop

Achtergrondinformatie

Lavoisier (1789): de totale massa van de reactanten is gelijk aan de totale massa van de producten. In atomentermen: atomen worden herschikt, niet aangemaakt of vernietigd. Na₂CO₃ + 2 HCl → 2 NaCl + H₂O + CO₂↑ — in een open systeem ontsnapt CO₂-gas: de massa lijkt af te nemen. In een gesloten systeem blijft massa constant.

Werkwijze

Proef A – Open systeem

1. Weeg: erlenmeyer + 20 mL HCl + weegschaaltje met 1,06 g Na₂CO₃. Noteer m_voor.
2. Voeg Na₂CO₃ toe aan de HCl. Observeer. Na 5 min: weeg opnieuw (m_na).
3. Bereken Δm (massaverlies). Verklaar.

Proef B – Gesloten systeem

1. Vul een reageerbuisje half met ZnSO₄-oplossing. Breng NaOH apart erbij (niet mengen). Sluit af. Weeg (m_voor).
2. Schud zodat menging optreedt. Wit neerslag Zn(OH)₂ vormt. Weeg opnieuw (m_na).

Meettabel

Verwerkingsvragen

1. Stem af: Na₂CO₃ + HCl → NaCl + H₂O + CO₂.
2. 1,06 g Na₂CO₃ reageert. M(Na₂CO₃) = 106 g/mol; M(CO₂) = 44 g/mol. Bereken hoeveel gram CO₂ vrijkomt.
3. Verklaar waarom proef A massaverlies toont maar de wet van Lavoisier toch klopt.

Uitwerking

V1: Na₂CO₃ + 2 HCl → 2 NaCl + H₂O + CO₂.

V2: n(Na₂CO₃) = 1,06 / 106 = 0,0100 mol. Verhouding 1:1 → n(CO₂) = 0,0100 mol. m(CO₂) = 0,0100 × 44 = 0,44 g.

V3: Het CO₂-gas ontsnapt naar de lucht en wordt niet meer gewogen. De totale massa (inclusief ontsnapt CO₂) is onveranderd. De wet van Lavoisier geldt voor een gesloten systeem. In proef A is het massaverlies exact gelijk aan de massa van het ontsnapte CO₂.

Benodigde laboratoriumapparatuur van Labvakhandel

Labvakhandel levert analytische balansen, erlenmeyerflessen met stoppen en chemicaliënsets voor reactievergelijkingspraktika in het voortgezet scheikundeonderwijs.

Bekijk het assortiment of neem contact op voor advies.

Meer practicumopdrachten

Ontdek alle practica in de Labvakhandel kennisbank — voor biologie, scheikunde en natuurkunde.