Practicum: Oplosbaarheid en concentratie – NaSk2 Klas 2 VMBO-T

In dit practicum voor klas 2 VMBO-T bepaal je de oplosbaarheid van keukenzout (NaCl) en kaliumnitraat (KNO₃) bij verschillende temperaturen. Je maakt een oplosbaarheids- temperatuurdiagram en berekent de concentratie in g/L.

Leerdoel

Na dit practicum kun je het begrip oplosbaarheid definiëren (maximale hoeveelheid opgeloste stof per 100 g water bij een bepaalde temperatuur), een oplosbaarheid-temperatuurdiagram lezen en opstellen, de concentratie berekenen (c = m/V in g/L), en uitleggen wanneer een oplossing verzadigd, onverzadigd of oververzadigd is.

Cursusniveau en vakgebied

Niveau: VMBO-T klas 2 | Vak: NaSk2 | Domein: K/5 Water, K/7 Basischemie | Oplosbaarheid, concentratie, verzadigde oplossing, g/L, temperatuur, kristallisatie

Benodigdheden

• KNO₃ (kaliumnitraat), NaCl (keukenzout)
• Bekerglazen (100 mL), thermometer, roerstaafje
• Waterbad (met temperatuurregeling of op brander), analytische balans
• BINAS tabel 45 (oplosbaarheidsdiagrammen)

Achtergrondinformatie

De oplosbaarheid is de maximale hoeveelheid stof die oplost in 100 g water bij een bepaalde temperatuur (g/100 g water). Bij een verzadigde oplossing is het maximum bereikt; extra stof lost niet meer op en valt als neerslag uit (of als kristallen). De oplosbaarheid van vaste stoffen stijgt meestal met de temperatuur (KNO₃ sterk; NaCl weinig). Concentratie: c = m / V (g/L); of c = n / V (mol/L, mol/m³).

Werkwijze

1. Weeg 40 g KNO₃ af. Voeg toe aan 100 mL water in een bekerglas. Verhit in waterbad tot alle KNO₃ is opgelost (helder). Noteer T (°C).
2. Laat langzaam afkoelen. Noteer de temperatuur waarop de eerste kristallen verschijnen (= verzadigingspunt bij die T).
3. Herhaal met 30 g, 25 g en 20 g KNO₃ in steeds 100 mL water. Verzamel data.
4. Teken het oplosbaarheidsdiagram (oplosbaarheid g/100 g water op y-as, T op x-as). Vergelijk met BINAS.

Meettabel KNO₃

Verwerkingsvragen

1. Bereken de concentratie (in g/L) van een oplossing waarbij 36 g NaCl is opgelost in 200 mL water.
2. Bij 20°C lost maximaal 31,6 g KNO₃ op per 100 g water. Je voegt 40 g KNO₃ toe aan 100 g water bij 20°C. Hoeveel gram KNO₃ lost niet op?
3. Verklaar waarom kristallisatie wordt gebruikt voor het zuiveren van stoffen in de industrie.

Uitwerking

V1: c = m / V = 36 g / 0,200 L = 180 g/L.

V2: Maximale oplosbaarheid bij 20°C = 31,6 g per 100 g water. Je voegt 40 g toe → 40 − 31,6 = 8,4 g KNO₃ lost niet op (blijft als kristallen achter).

V3: Kristallisatie is een scheidingsmethode: een verontreinigde stof wordt opgelost in heet water (oplosbaarheid hoog). Bij afkoelen daalt de oplosbaarheid → de gewenste stof kristalliseert uit als zuivere kristallen, terwijl de verontreinigingen (die niet kristalliseren) in oplossing blijven. De kristallen worden afgefiltreerd. Dit geeft een reinere stof dan destillatie bij sommige verbindingen.

Benodigde laboratoriumapparatuur van Labvakhandel

Labvakhandel levert waterbaden, thermometers, analytische balansen en KNO₃-sets voor oplosbaarheid-praktika in het voortgezet scheikunde-onderwijs.

Bekijk het assortiment scheikunde artikelen Bekijk het assortiment natuurkunde artikelen of neem contact op voor advies.

Meer practicumopdrachten

Ontdek alle practica in de Labvakhandel kennisbank — voor biologie, scheikunde en natuurkunde.