Practicum: Mendelse erfelijkheid – kruisingen – Biologie Klas 3 VMBO-T

In dit practicum voor klas 3 VMBO-T oefen je Mendelse erfelijkheid via kruisingsschema’s en een dobbelsteen-simulatie van gameetcombinaties. Je berekent fenotype- en genotypeverhoudingen en koppelt aan erfelijke ziekten en eigenschappen.

Leerdoel

Na dit practicum kun je de begrippen genotype, fenotype, dominant, recessief, homozygoot en heterozygoot definiëren, kruisingsschema’s opstellen (Punnett-vierkant), fenotypeverhoudingen berekenen (3:1; 1:1), en de wet van Mendel toepassen op erfelijke ziekten.

Cursusniveau en vakgebied

Niveau: VMBO-T klas 3 | Vak: Biologie | Domein: K/13 Erfelijkheid (GL/TL) | Mendel, genotype, fenotype, dominant, recessief, gameet, Punnett-vierkant, kruisingsschema

Benodigdheden

• Zakjes met gekleurde bonen (geel = dominant A; groen = recessief a)
• Twee emmertjes per leerlingenpaar (als “oudergameten”)
• Notitieboek, rekenmachine

Achtergrondinformatie

Mendel ontdekte dat erfelijke eigenschappen worden bepaald door twee allelen (per diploide cel), waarvan per gameet slechts één wordt doorgegeven (wet van segregatie). Notatie: dominant allel = A; recessief allel = a. Genotype AA of Aa → fenotype dominant. Genotype aa → fenotype recessief. F2-kruising Aa × Aa: verwachte fenotypeverhouding 3 dominant : 1 recessief. Punnett-vierkant: rijen = gameten ouder 1; kolommen = gameten ouder 2; cellen = nakomelingengenotypen.

Werkwijze

Simulatie F2-kruising (Aa × Aa)

1. Vul elk emmertje met 10 gele (A) en 10 groene (a) bonen (emmertje = één ouder Aa).
2. Pak blindelings uit elk emmertje één boon. Combinatie = genotype nakomeling. Noteer genotype (AA/Aa/aa) en fenotype (geel/groen).
3. Herhaal 40×. Tel geel en groen. Bereken de gevonden verhouding.

Resultaten

Verwerkingsvragen

1. Stel het Punnett-vierkant op voor Aa × Aa. Geef genotype- en fenotypeverhoudingen.
2. Terugruising Aa × aa: welke fenotypeverhouding verwacht je?
3. Sikkelcelanemie is een recessieve erfelijke ziekte (aa). Beide ouders zijn drager (Aa). Welke kans heeft hun kind op de ziekte?

Uitwerking

V1: Punnett-vierkant Aa × Aa: Genotypeverhouding: 1 AA : 2 Aa : 1 aa. Fenotypeverhouding: 3 dominant (AA+Aa) : 1 recessief (aa).

V2: Terugruising Aa × aa: gameten Aa = A en a; gameten aa = alleen a. Nakomelingen: Aa (dominant) en aa (recessief). Fenotypeverhouding: 1 dominant : 1 recessief.

V3: Beide ouders Aa × Aa → Punnett: 1 AA : 2 Aa : 1 aa. Kans op aa (ziek) = 1/4 = 25%. Kans op Aa (drager, gezond) = 2/4 = 50%. Kans op AA (niet drager) = 1/4 = 25%.

Benodigde laboratoriumapparatuur van Labvakhandel

Labvakhandel levert erfelijkheidssimulatie-sets en genetica-werkbladen voor erfelijkheidspraktika in het voortgezet biologieonderwijs.

Bekijk het assortiment of neem contact op voor advies.

Meer practicumopdrachten

Ontdek alle practica in de Labvakhandel kennisbank — voor biologie, scheikunde en natuurkunde.