Practicum: Evolutie – natuurlijke selectie – Biologie Klas 4 VMBO-T

In dit examenpracticum voor klas 4 VMBO-T simuleer je natuurlijke selectie via een predatie-experiment met gekleurde bonenmuizen op different gekleurde ondergronden. Je analyseert hoe selectie de kleurverdeling na meerdere generaties verandert.

Leerdoel

Na dit practicum kun je de vier factoren van Darwins evolutietheorie benoemen (variatie, erfelijkheid, strijd om het bestaan, selectie), selectiedruk uitleggen, adaptatie beschrijven als resultaat van langdurige selectie, en de begrippen survival of the fittest en fitness toepassen.

Cursusniveau en vakgebied

Niveau: VMBO-T klas 4 (examenjaar) | Vak: Biologie | Domein: K/14 Evolutie (GL/TL, CE) | Evolutie, Darwin, selectie, adaptatie, variatie, fitness, predatie, camouflage, allelfrekwentie

Benodigdheden

• Gekleurde bonen (wit, bruin, gespikkeld) als “muizen”
• Gekleurde ondergronden: bruin karton, witte A3-vellen
• Pincetten (als “vogelsnavel”), stopwatch (30 s per “predatieronde”)
• Notitieboek, rekenmachine

Achtergrondinformatie

Darwin’s evolutietheorie (1859): organismen in een populatie vertonen variatie; sommige varianten zijn beter aangepast aan de omgeving (hogere fitness) → overleven en planten zich meer voort → gunstige kenmerken worden vaker doorgegeven → populatie past zich aan over generaties. Camouflage is een aanpassing die het overleven vergroot door moeilijker te vinden te zijn voor predatoren. Na meerdere generaties selectie neemt de frequentie van het gecamoufleerde kleurmorf toe.

Werkwijze

1. Leg 30 bonen (10 wit, 10 bruin, 10 gespikkeld) op bruin karton.
2. “Predeer” 30 s lang met pincet: pak zo snel mogelijk bonen op (= gevangen muis). Tel per kleur hoeveel je gevangen hebt. Noteer.
3. De overgebleven bonen “paren”: elke overgeblevene levert 2 nakomelingen van de eigen kleur. Herstel de totale populatie op 30 bonen (proportioneel).
4. Herhaal 4 generaties. Teken de kleurverdelingsverandering per generatie.

Resultatentabel

Verwerkingsvragen

1. Welke boonkleur overleeft het best op bruine ondergrond? Verklaar via camouflage en selectie.
2. Noem de vier factoren van Darwins evolutietheorie.
3. Verklaar waarom antibioticum-resistentie bij bacteriën een voorbeeld is van evolutie door natuurlijke selectie.

Uitwerking

V1: Bruine bonen overleven het best op bruine ondergrond omdat ze de beste camouflage hebben. Predatoren (vogels, pincetten) zien ze minder goed → ze worden minder snel gepakt → hogere overlevingskans → meer nakomelingen. Na meerdere generaties selectie neemt het aandeel bruine bonen toe in de populatie.

V2: (1) Variatie: individuen in een populatie verschillen van elkaar. (2) Erfelijkheid: kenmerken worden doorgegeven van ouders op nakomelingen. (3) Strijd om het bestaan: meer nakomelingen dan er kunnen overleven (concurrentie). (4) Selectie: individuen met gunstige kenmerken overleven vaker en passen vaker voort.

V3: In een bacteriepopulatie is er variatie: sommige bacteriën toevallig al (iets) resistenter voor het antibioticum. Antibioticumgebruik doodt de gevoelige bacteriën maar niet de resistente → resistente overleven en planten zich voort → na meerdere generaties is de populatie volledig resistent. Dit is evolutie via selectie, precies zoals Darwin beschreef.

Benodigde laboratoriumapparatuur van Labvakhandel

Labvakhandel levert predatiesimulatie-sets, pincetten en gekleurde bonen/substraten voor evolutiepraktika in het voortgezet biologieonderwijs.

Bekijk het assortiment of neem contact op voor advies.

Meer practicumopdrachten

Ontdek alle practica in de Labvakhandel kennisbank — voor biologie, scheikunde en natuurkunde.